Dinosaurus wegens geen machinevertaling?

Onder vertalers vind je doorgaans twee strekkingen. Je hebt vertalers die vinden dat machinevertaling absoluut geen plaats heeft in kwaliteitsvolle vertalingen en dito dienstverlening. En er zijn er die vinden dat machinevertaling juist wel een plaats mag en moet hebben.

Ik behoor tot die eerste strekking.

Opgelet, ik ben helemaal niet tegen machinevertaling ofwel MT. Die kan best nuttig zijn. Als je in een land bent waarvan je de taal niet kent en toch enkele eenvoudige zaken wil vertellen of vragen. Of als je een artikel in een vreemde taal ziet en wil weten wat er in staat. Dan komt machinevertaling volledig tot zijn recht.

Maar als je een tekst moet vertalen voor een klant en die tekst uitstekend moet zijn omdat de klant beseft dat de kwaliteit ervan rechtstreeks afstraalt op zijn imago en reputatie en dus op zijn verkoop? Dan vind ik het gebruik van machinevertaling ongehoord en onprofessioneel, of zoals een collega van me schreef: een bewijs van taalkundige zwakheid van de vertaler.

De argumenten van de voorstanders zijn steeds dezelfde: machinevertaling is toch gewoon een hulpmiddel, net als een woordenboek, glossarium of vertaalgeheugen. Dat is dan geen probleem!

Maar dat argument klopt helemaal niet. Ten eerste is er tegenwoordig machinevertaling die verdomd goed lijkt. Ik zeg met nadruk lijkt, want hoewel de vertaling qua spelling en grammatica misschien wel nagenoeg foutloos is, inhoudelijk is ze vaak een ramp. Maar net omdat ze zo goed lijkt, is de verleiding om er snel over te gaan ontzettend groot. Met alle gevolgen van dien.

cartoon van Translator Dude

(bron: Joeri Van Liefferinge, aka Translator Dude – gepubliceerd met toestemming)

Ten tweede is machinevertaling helemaal niet zomaar een hulpmiddel. Door er actief aan mee te werken, zaag je de tak af waarop je zelf zit. Niet mijn tak, want de teksten die ik vertaal zullen de eerstkomende jaren zeker niet doelmatig door machinevertaling kunnen worden vertaald. Meer nog, mijn klanten komen specifiek bij mij net omdat ze weten dat er bij mij van machinevertaling geen sprake is. Gelijk hebben ze.

Het gaat hem wel om de tak waarop heel wat vertalers zitten die vooral voor vertaalbureaus werken. Het zijn niet de professionals die machinevertaling nakijken of gebruiken.

En ten derde is er nog een ander probleem waar ze meestal niet van op de hoogte zijn. Hun klant maar ook zijzelf hebben helemaal geen auteursrecht op de vertaling. Auteursrecht krijg je pas bij een creatieve handeling. Dat is machinevertaling helemaal niet, ook niet als je ze reviseert. Dus zodra je van MT gebruikmaakt, heb je geen auteursrecht meer. Vertel dat maar eens aan je klant.

Vertalers die machinevertaling gebruiken, gaan met dat gebruik haast om als met een godsdienst. Iedereen die er zich tegen uitspreekt, is een ketter en moet worden verbannen. Dat zijn zelfingenomen en overkritische dinosaurussen die best hun mond houden. Zoals steeds zijn het de mensen zonder argumenten ter zake die met schelden beginnen.

Zijn er dan geen vertalers die machinevertaling gebruiken en toch uitstekende vertalingen leveren? Jawel, die zijn er. Maar het zijn er niet bijster veel. Eerlijk gezegd, de meeste vertalers kunnen helemaal niet goed om met de input die MT hen levert, ook al denken ze van wel.

Nu vind ik het niet zo erg om een dinosaurus te zijn. Dinosaurussen leefden veel langer dan de mens tot dusver heeft geleefd. Bovendien was er een wereldwijde catastrofe nodig om hen uit te roeien. De mens roeit waarschijnlijk zichzelf uit. Op dezelfde manier zullen de vertalers-liefhebbers van MT zichzelf uitroeien. Dat proces is overigens al bezig.